Strona główna > Dla rolników podejmujących pracę w UE

Dla rolników podejmujących pracę w UE

Co powinien wiedzieć rolnik podejmujący pracę na terytorium Wspólnot Europejskich o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu

Chcąc zabezpieczyć sobie prawo do ochrony socjalnej, nie tracąc jednocześnie praw nabytych w okresie wcześniejszym, rolnicy realizujący swoje prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium Wspólnoty powinni posiadać przynajmniej podstawową wiedzę w przedmiotowym zakresie. Warto zatem wiedzieć, że Polska po przystąpieniu do Unii Europejskiej, tak jak każde inne państwo członkowskie w dziedzinie zabezpieczenia społecznego nadal stosuje swoje prawo krajowe. Niemniej, aby uniknąć negatywnych skutków obowiązywania tego prawa w stosunku do osób przemieszczających się w obrębie Wspólnoty, zobowiązana jest również do przestrzegania zasad koordynacji krajowych systemów zabezpieczenia społecznego zapisanych w rozporządzeniach Rady (EWG):

nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie,

nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie.

Do zasad tych należą:

Zasada równego traktowania czyli zasada niedyskryminacji - która oznacza, że osoby mieszkające na terytorium danego państwa członkowskiego Unii Europejskiej (EOG, Szwajcarii), podlegają obowiązkom i korzystają z praw wynikających z przepisów tego państwa członkowskiego, na takich samych warunkach, jak jego obywatele. Osoby, do których mają zastosowanie przepisy unijne, zasada ta zabezpiecza przed jakąkolwiek dyskryminacją wynikającą z ich obywatelstwa. Zasada ta nie jest stosowana jedynie w przypadkach określonych bezpośrednio postanowieniami rozporządzenia 1408/71.

Zasada stosowania jednego ustawodawstwa - powoduje iż osoby, których dotyczy rozporządzenie 1408/71, niezależnie od liczby państw, w których prowadzą działalność zarobkową, podlegają ubezpieczeniu i opłacają składki wyłącznie w jednym państwie, zwanym państwem właściwym - według zasad określonych w ustawodawstwie tego państwa. Zasada ta pozwala zapobiegać sytuacjom, w których osoba zatrudniona w więcej niż jednym państwie unijnym byłaby jednocześnie ubezpieczona w kilku państwach, bądź nie byłaby objęta ubezpieczeniem w żadnym z nich, co stawiałoby ją w sytuacji gorszej, albo lepszej od osób stale i nieprzerwanie pracujących tylko w jednym państwie.

Zasada zachowania praw nabytych, czyli inaczej eksportowalności świadczeń - pozwala na otrzymywanie świadczeń z tytułu emerytur, inwalidztwa, rodzinnych, rent z tytułu wypadku przy pracy lub chorób zawodowych nabytych w jednym państwie członkowskim, nawet podczas zamieszkiwania przez osobę uprawnioną w innym państwie członkowskim.

Zasada sumowania okresów ubezpieczenia, zatrudnienia, zamieszkania - pozwala, przy ustalaniu prawa do świadczeń, na wzięcie pod uwagę wszystkich okresów ubezpieczenia/zatrudnienia przebytych w jakimkolwiek kraju Wspólnoty.

Jakiej grupy osób i jakich rodzajów świadczeń dotyczy koordynacja zabezpieczenia społecznego?

Przepisy rozporządzeń 1408/71 i 574/72 mają zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Szwajcarii (od dnia 1.04.2006 r.) i dotyczą obywatela, który:

jest pracownikiem najemnym,
osobą pracującą na własny rachunek,
urzędnikiem albo studentem,
pracował lub pracuje, ewentualnie prowadzi działalność zarobkową na własny rachunek na terenie kilku państw członkowskich UE/EOG/Szwajcarii,
posiada status emeryta lub rencisty, uzyskany w którymś z państw członkowskich UE/EOG/Szwajcarii,
posiada status osoby bezrobotnej,
mieszka na terenie jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej (EOG/Szwajcarii) jako obywatel jednego z tych państw, ewentualnie bezpaństwowiec, tj. osoba uznana za taką zgodnie z postanowieniami Artykułu 1 Konwencji dotyczącej statusu bezpaństwowców, podpisanej w Nowym Jorku dnia 28 września 1954 r., lub status uchodźcy zgodnie z postanowieniami Artykułu 1 Konwencji dotyczącej statusu uchodźcy, podpisanej w Genewie dnia 28 lipca 1951 r.

Przepisom rozporządzeń 1408/71 i 574/72 podlegają także osoby, które pozostały po śmierci wymienionych wcześniej osób.
Koordynacji wynikającej z rozporządzeń 1408/71 i 574/72 podlegają świadczenia:

w razie choroby i macierzyństwa,
w razie inwalidztwa,
w razie starości, czyli emerytalne,
w razie śmierci żywiciela, czyli renty rodzinne,
z tytułu wypadku przy pracy i choroby zawodowej,
w razie bezrobocia,
rodzinne,
zasiłki pogrzebowe.

Z koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego rozporządzenia wyłączają natomiast takie świadczenia, jak:

pomoc społeczna,
pomoc medyczna,
system świadczeń dla ofiar wojny i jej skutków,
świadczenia wynikające z układów branżowych zawartych pomiędzy pracodawcami i związkami zawodowymi.

Gdzie ubezpieczenie? - zasady ogólne

Generalnie, osoba, która pracuje jako pracownik najemny, osoba pracująca na własny rachunek, marynarz zatrudniony na pokładzie statku czy urzędnik podlega ubezpieczeniu według przepisów państwa, w którym wykonuje pracę, nawet wówczas, gdy mieszka na terytorium innego państwa członkowskiego Wspólnoty.

Od zasady tej istnieją jednak wyjątki, dotyczące w szczególności:

wykonywania pracy najemnej na terytorium jednego państwa członkowskiego WE, a pracy na własny rachunek na terytorium drugiego państwa,
pracy najemnej (pracy na własny rachunek) w dwóch lub więcej państwach członkowskich Unii,
oddelegowania.

Ad. 1) Osoba, która jednocześnie wykonuje pracę najemną i pracuje na własny rachunek na terytorium różnych państw członkowskich Unii Europejskiej (EOG/Szwajcarii), podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego, na terytorium którego wykonuje pracę najemną.

Ad. 2) Dla rozstrzygnięcia, które ustawodawstwo ma zastosowanie w przypadku wykonywania jednocześnie pracy najemnej lub pracy na własny rachunek na terytorium kilku państw członkowskich, decydujące jest przede wszystkim miejsce zamieszkania i siedziba przedsiębiorstwa (miejsce prowadzonej działalności na własny rachunek).

Pracownicy najemni podlegają ubezpieczeniu:

w państwie członkowskim, w którym na stałe zamieszkują, jeżeli w państwie tym wykonują choć część pracy lub jeżeli są powiązani z wieloma firmami lub pracodawcami w różnych państwach członkowskich, w tym również w kraju, w którym mieszkają
w państwie członkowskim, w którym przedsiębiorstwo lub osoba, która zatrudnia pracownika, ma swoją siedzibę lub mieszka, wówczas, gdy pracownik wykonuje pracę w państwie członkowskim, w którym nie mieszka na stałe.
Osoba, która zwykle prowadzi samodzielną działalność zarobkową na terytorium dwóch lub więcej państw członkowskich, podlega ustawodawstwu państwa, na terytorium którego:
zamieszkuje, pod warunkiem, że wykonuje tam część swojej działalności,
prowadzi podstawową działalność na własny rachunek, w przypadku, gdy nie pracuje na terytorium państwa, w którym mieszka.

Ad. 3) Osoba, która wykonuje pracę najemną na terytorium państwa członkowskiego na rachunek przedsiębiorstwa, w którym jest zwykle zatrudniona i przez które została oddelegowana na terytorium innego państwa członkowskiego w celu wykonywania tam pracy na rachunek tego przedsiębiorstwa, nadal podlega ustawodawstwu pierwszego państwa członkowskiego pod warunkiem, że przewidywany okres wykonywania tej pracy nie przekracza 12 miesięcy i że nie została ona oddelegowana w miejsce innej osoby, której okres oddelegowania upłynął.

Osoba, która zwykle pracuje na własny rachunek na terytorium państwa członkowskiego, a wykonuje pracę na terytorium innego państwa członkowskiego, podlega nadal ustawodawstwu pierwszego państwa, pod warunkiem, że przewidywany okres wykonywania tej pracy nie przekracza 12 miesięcy. Jeżeli okres pracy wykonywanej za granicą, z powodu nieprzewidzianych okoliczności, przekroczy zakładany okres 12 miesięcy, na dalsze stosowanie przepisów ubezpieczeniowych pierwszego państwa członkowskiego zgodę muszą wyrazić właściwe władze państwa, na którego terytorium wykonywana jest praca.

Sytuacja rolników podejmujących pracę na terenie Wspólnoty Europejskiej

1. Osoba podlegająca ubezpieczeniu społecznemu rolników w Polsce (rolnik, jego małżonek lub domownik), która podejmie zatrudnienie na terytorium innego państwa członkowskiego o charakterze stałym lub na okres dłuższy niż 12 miesięcy, na podstawie umowy zawartej z pracodawcą zagranicznym, podlega ubezpieczeniu według przepisów państwa, w którym wykonuje pracę najemną. Przepis ten stosuje się do pracy o charakterze sezonowym.

Praca o charakterze sezonowym

Osoba, podlegająca obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu rolników w Polsce i podejmująca na terytorium innego państwa członkowskiego pracę sezonową, podlega systemowi zabezpieczenia społecznego tego państwa, w którym wykonuje pracę na własny rachunek. Przypadek ten, zaliczany jest do zakresu delegowania, czyli podjęta praca (może to być również praca najemna) powinna mieć podobny charakter, jak ta wykonywana w Polsce. Przy czym, praca o charakterze sezonowym – zdefiniowana przepisami Rozporządzenia 1408/71 - to praca zależna od następstw pór roku i powtarzająca się automatycznie każdego roku. Chodzi tu o prace, które z uwagi na swój charakter nie mogą być wykonywane przez cały rok, np. prace w rolnictwie, leśnictwie.

Wobec powyższego, osoby prowadzące w Polsce działalność rolniczą, podejmujące pracę o charakterze sezonowym, na terenie innego państwa członkowskiego, dalej podlegać będą polskiemu ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego (o ile jednak, ubezpieczeniu społecznemu rolników w Polsce podlegają z mocy ustawy, czyli obowiązkowo).

Zgodnie zaś ze stanem prawnym obowiązującym w Polsce, z dniem podjęcia zatrudnienia powstaje obowiązek podlegania ubezpieczeniu społecznemu w systemie powszechnym w ZUS.

Polski rolnik zatem, podejmujący pracę o charakterze sezonowym, podlegał będzie ubezpieczeniu w ZUS, z tytułu zatrudnienia, które ma miejsce poza granicami kraju. Ubezpieczenie społeczne rolników ustanie wówczas na okres zatrudnienia.

2. W przypadku rolnika (domownika), który w Polsce prowadzi gospodarstwo rolne, a jednocześnie na terytorium innego państwa członkowskiego wykonuje pracę na własny rachunek, zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego nastąpi do systemu tego państwa, w którym zamieszkuje ta osoba. Prawo tego państwa z zakresu zabezpieczenia społecznego, będzie obowiązywać również w drugim państwie.
Rolnik (domownik), który mieszkając w Polsce prowadzi działalność rolniczą, a jednocześnie na terytorium innego państwa członkowskiego podejmuje inną działalność na własny rachunek dalej podlegał będzie polskiemu ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego.
Przy zastosowaniu polskiego prawa z zakresu zabezpieczenia społecznego, osoby objęte ubezpieczeniem rolniczym, które poza granicami Polski podejmują prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej i chcące nadal kontynuować ubezpieczenie w KRUS, analogicznie jak osoby prowadzące obydwa te rodzaje działalności wyłącznie na terenie Polski, muszą spełniać warunki, określone w art. 5a ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, odnośnie zarówno kwoty granicznej podatku z tej działalności za rok poprzedni, jak i terminów składania odpowiednich dokumentów.
Ponadto, zapis artykułu 5a ustawy, m.in. definiuje pozarolniczą działalność gospodarczą jako „...pozarolniczą działalność gospodarczą prowadzoną na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez osoby fizyczne, na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej...”. Przepis ten umożliwia kontynuowanie ubezpieczenia rolniczego osobom, które prowadzą, co najmniej część swojej działalności gospodarczej na terytorium Polski i która to działalność zarejestrowana jest w Polsce.
W przypadku, gdy rolnik (domownik) nie spełnia warunków określonych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, np.: prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą wyłącznie na terenie innego państwa członkowskiego lub w oparciu o przepisy innego państwa albo podatek należny z działalności pozarolniczej przekroczył kwotę graniczną lub nie dochował terminu na złożenie odpowiednich dokumentów, podlega ubezpieczeniu w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, w ramach systemu powszechnego z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej na terytorium innego państwa członkowskiego.

Inaczej wygląda sytuacja, kiedy rolnik, podejmując prowadzenie działalności na własny rachunek wyłącznie na terenie innego państwa członkowskiego, zaprzestaje pracy w swoim gospodarstwie rolnym w Polsce. Stosuje się wówczas tzw. zasadę miejsca pracy, czyli przepisy ubezpieczeniowe tego państwa, w którym wykonywana jest praca. Właściwym wówczas będzie ustawodawstwo obce. W tym przypadku nie ma znaczenia gdzie osoba taka mieszka, ponieważ wykonując pracę tylko w jednym państwie członkowskim, podlega ubezpieczeniu w tym państwie i zgodnie z jego prawem.

3. Rolnik, który prowadzi gospodarstwo rolne położone po obu stronach wspólnej granicy dwóch państw członkowskich (np. Polski i Niemiec, Polski i Czech) ubezpieczeniu społecznemu podlega w państwie na terytorium, którego zamieszkuje. Jeżeli rolnik, którego gospodarstwo położone jest na granicy dwóch państw, nie mieszka w żadnym z tych państw, podlega ustawodawstwu tego państwa, na którego obszarze prowadzi działalność rolniczą w większym zakresie. W aktualnym stanie prawnym o zakresie działalności decyduje powierzchnia gospodarstwa.

4. Osoba, która wykonuje pracę zawodową na statku pływającym pod banderą państwa członkowskiego, w tym także podlegająca wcześniej ubezpieczeniu społecznemu rolników, powinna podlegać ubezpieczeniu społecznemu według ustawodawstwa państwa bandery.

Praca na statkach pływających pod banderą norweską

Odmiennie od powyższej zasady przedstawia się sytuacja osób (w tym rolników) podejmujących pracę najemną na statku pod banderą norweską, zarejestrowanych w NIS (the Norwegian International Ship's Register). Obowiązujące od 01.05.2009 r. nowe porozumienie pomiędzy władzami właściwymi Polski i Norwegii, zawarte na podstawie art. 17 Rozporządzenia (EWG)1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin, przemieszczających się we Wspólnocie, określa, że osoby objęte przedmiotowym Rozporządzeniem, mieszkające w Polsce i zatrudnione na statkach pływających pod banderą norweską, podlegają wyłącznie ustawodawstwu polskiemu. Porozumienie obowiązuje do 31 grudnia 2010 r.
Wskazane osoby, na podstawie Porozumienia, mogą na zasadach dobrowolności przystąpić w Polsce do ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 7 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - czyli mogą przystąpić do ubezpieczenia emerytalno-rentowego i opłacać składki do ZUS z tytułu pracy wykonywanej na statku norweskim.

Co powinien zrobić rolnik wyjeżdżający do kraju unijnego w celach zarobkowych?

Osoba podlegająca ubezpieczeniu społecznemu rolników, która wyjeżdża do innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej (EOG/Szwajcarii)i podejmuje tam pracę najemną, u zagranicznego pracodawcy, na podstawie umowy zawartej zgodnie z prawem tego państwa, zobowiązana jest do bieżącego powiadomienia o tym fakcie jednostki KRUS właściwej dla miejsca położenia gospodarstwa. W oparciu o dostarczone dokumenty jednostka KRUS przeprowadzi postępowanie mające na celu wyjaśnienie w jakich okresach osoba zainteresowana spełnia warunki do pozostawania w polskim ubezpieczeniu społecznym rolników i w ubezpieczeniu zdrowotnym. Właściwa jednostka KRUS powinna być również bieżąco poinformowana o wykonywaniu poza granicami Polski pozarolniczej działalności gospodarczej, przez osoby objęte ubezpieczeniem rolniczym.

Po stronie polskiej uprawnienia w zakresie określania ustawodawstwa właściwego dotyczącego podlegania ubezpieczeniu, również rolników, ich małżonków i domowników posiada Zakład Ubezpieczeń Społecznych. O podjęcie rozstrzygnięcia czy podczas pracy poza granicami Polski w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej (EOG/Szwajcarii) zachodzą okoliczności do stosowania ustawodawstwa polskiego, można jednak występować zarówno do jednostek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jak i do jednostek Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (właściwych dla miejsca położenia gospodarstwa rolnego). Fakt pozostawania w jednym z systemów ubezpieczenia społecznego w Polsce, podczas pobytu w celach zarobkowych za granicą, ZUS potwierdzi poprzez wydanie formularza E 101.

Zobacz więcej:
Określanie ustawodawstwa właściwego wobec rolników podejmujących działalność zarobkową w państwach Wspólnoty Europejskiej

drukuj

powrót