Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

Wyszukiwanie

zaawansowane
KRUS

Dzisiaj jest

KRUS
 UE > Emerytury w UE

A A A

Emerytury w Unii Europejskiej



Obowiązujące w Polsce od 1 maja 2004 r. przepisy rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 i nr 574/72 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin, gwarantują swobodny przepływ obywateli państw członkowskich w ramach terytorium Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Przepisy rozporządzeń unijnych dotyczą również rolników i pracujących w ich gospodarstwach rolnych domowników, którzy są (byli) ubezpieczeni w KRUS i posiadają okresy ubezpieczenia w innych państwach Wspólnoty. W razie gdy obywatel jednego z państw członkowskich w ciągu lat swojej aktywności zawodowej będzie pracować i opłacać składki w więcej niż jednym państwie Wspólnoty, przepisy rozporządzeń unijnych gwarantują mu możliwość otrzymania świadczeń emerytalno-rentowych w każdym państwie, w którym był ubezpieczony co najmniej 12 miesięcy. Warunkiem otrzymania emerytury (renty) jest spełnienie warunków wymaganych przez ustawodawstwo każdego z tych państw.

Prawo do emerytury lub renty rolniczej a przepisy unijne

Zgodnie z ustawą z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, emerytura lub renta przysługuje pod warunkiem posiadania wymaganych okresów ubezpieczenia (co najmniej 25 lat w przypadku emerytury rolniczej i 5 lat w przypadku renty rolniczej). Jeżeli rolnik (domownik) nie ma wystarczających polskich okresów ubezpieczenia (w KRUS i w ZUS) - oddział regionalny KRUS, który rozpatruje prawo do emerytury lub renty, może uwzględnić okresy ubezpieczenia, jakie rolnik (domownik) przebył we wszystkich państwach UE/EOG. Okres ubezpieczenia w innym państwie członkowskim traktowany jest tak, jakby był przebyty w Polsce. KRUS, ustalając prawo do emerytury (renty), przyjmie wszystkie okresy, które dane państwo członkowskie traktuje jako okresy ubezpieczenia, nawet jeżeli polskie przepisy stanowią inaczej. KRUS może także uwzględnić okresy ubezpieczenia (a w niektórych przypadkach również okresy zamieszkania) w innym państwie członkowskim, mimo że ubezpieczony posiada wystarczający w Polsce okres ubezpieczenia. A zatem, przyznane wcześniej świadczenia emerytalno-rentowe mogą być przeliczone, o ile zainteresowana osoba była ubezpieczona w innym państwie członkowskim. Okresy "zagraniczne" zostaną uwzględnione, jeżeli instytucja państwa członkowskiego potwierdzi, że zainteresowany był ubezpieczony w tym państwie.

Zgodnie z przepisami unijnymi, po zgłoszeniu wniosku o emeryturę lub rentę, uprawnienia osoby zainteresowanej uzyskaniem tego świadczenia musi ustalić instytucja ubezpieczeniowa każdego państwa, w którym wnioskodawca był ubezpieczony co najmniej rok, chyba że złoży ona wniosek o odroczenie ustalenia prawa do emerytury (nie ma odroczenia prawa przy ustalaniu renty).

Przykład
Rolnik, który mieszka w Polsce, udowodnił następujące okresy ubezpieczenia: w Polsce - 25 lat, w Danii - 5 lat, w Norwegii - 2 lata, w Niemczech - 8 lat. W dacie składania wniosku mężczyzna ukończył 65 lat. Osoba ta nie spełnia warunków do emerytury przewidzianych w ustawodawstwie duńskim i norweskim, bo tam wymagany wiek wynosi 67 lat. Osoba ta składa wniosek o odroczenie rozpatrywania emerytury w tych państwach.

Do ustalenia emerytury KRUS uwzględni okres ubezpieczenia tylko w Polsce i w Niemczech oraz przekaże wniosek do niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej w celu ustalenia prawa do emerytury niemieckiej. Z chwilą, gdy osoba ta ukończy 67 lat, zostaną ustalone uprawnienia do emerytury w Norwegii i Danii, a w Polsce i w Niemczech emerytury będą musiały być ponownie przeliczone. Jeżeli okresy ubezpieczenia przebyte w każdym państwie członkowskim są krótsze niż 12 miesięcy i przy uwzględnieniu jedynie tych okresów zainteresowany nie ma prawa do emerytury, instytucja ostatniego państwa, w który wnioskodawca był ubezpieczony, uwzględnia wszystkie te okresy, traktując je tak, jak przebyte w tym państwie. Jeżeli w ostatnim państwie członkowskim emerytura nie może być przyznana (wnioskodawca nie spełnia warunków wymaganych przez ustawodawstwo tego państwa), prawo do emerytury ustala instytucja poprzedniego państwa członkowskiego, w którym osoba zainteresowana podlegała ubezpieczeniu, itd.

Przykład
Wnioskująca o emeryturę rolniczka - posiada (wg kolejności) następujące okresy ubezpieczenia:

    • w Szwecji - 11 miesięcy,
    • w Niemczech - 10 miesięcy,
    • w Holandii - 11 miesięcy,
    • w Polsce - 11 miesięcy.

Ostatni okres ubezpieczenia był w Polsce, a więc KRUS będzie pierwszą instytucją, która rozpatrzy prawo do emerytury. Ponieważ kobieta nie nabędzie prawa do emerytury w myśl polskich przepisów (brak - nawet po zsumowaniu - wymaganego okresu ubezpieczenia), KRUS wyda decyzję odmawiającą i przekaże wniosek o rozpatrzenie uprawnień emerytalnych do właściwej instytucji w Holandii.

Wysokość emerytury lub renty rolniczej a przepisy unijne

Wysokość emerytury lub renty ustala każde państwo według obowiązujących w tym państwie przepisów. Zasady ustalania wysokości emerytury rolniczej określone zostały w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zatem na wysokość rolniczych świadczeń emerytalno-rentowych wpływają okresy ubezpieczenia w KRUS oraz ubezpieczenia w ZUS (określane jako okresy innego ubezpieczenia). Te ostatnie okresy liczone są w wymiarze półtorakrotnym, tj. 1,5% emerytury podstawowej za każdy okres podlegania innemu ubezpieczeniu. Okresy ubezpieczenia w innych państwach członkowskich traktowane są jak okresy ubezpieczenia społecznego w KRUS.
Z kolei przepisy rozporządzeń unijnych regulują ustalanie wysokości świadczeń emerytalno-rentowych, gdy świadczenia te:

    • zastały przyznane bez konieczności sumowania okresów ubezpieczenia przebytego w innym państwie członkowskim,
    • przysługują dopiero po uwzględnieniu „zagranicznych” okresów ubezpieczenia.

W pierwszym przypadku właściwa instytucja państwa członkowskiego ustala wysokość emerytury lub renty na podstawie przepisów obowiązujących w danym państwie członkowskim, a następnie porównuje ich wysokość z wysokością ustaloną przy zastosowaniu zasady sumowania okresów ubezpieczenia. Jeżeli emerytura, obliczona zgodnie z zasadą sumowania okresów, będzie mniej korzystna, wypłacona zastanie emerytura ustalona według przepisów krajowych. W drugim przypadku emerytura zostanie obliczona wyłącznie według zasady "pro rata temporis" (tj. stosownie do upływu czasu).

Ustalanie emerytury wg zasady „pro rata temporis”

Zgodnie z zasadą „pro rata temporis”, emerytura ustalana i wypłacana jest w wysokościach częściowych, wynikających z proporcji okresów ubezpieczenia przebytych w danym państwie członkowskim do łącznych okresów ubezpieczenia przebytych we wszystkich państwach członkowskich. W efekcie przyznana emerytura składa się z „cząstek”, np. cząstki polskiej i „cząstki” przysługującej na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego. Oznacza to, że każde państwo wypłaca emeryturę (rentę) wyłącznie za okresy ubezpieczenia przebyte na swoim terytorium.

Przykład
Rolnik (65 lat) zgłosił wniosek o emeryturę rolniczą w Polsce. Wnioskodawca udowodnił okres ubezpieczenia w Polsce (20 lat) i w Niemczech (10 lat). Z uwagi, że okres ubezpieczenia w Polsce jest krótszy niż 25 lat, rolnik nie ma prawa do emerytury w myśl polskich przepisów, natomiast po zsumowaniu okresów i zastosowaniu rozporządzenia 1408/71 osoba ta, mając wystarczający okres ubezpieczenia, nabędzie prawo do polskiej emerytury. KRUS będzie wypłacał cząstkę polskiej emerytury wg zasady pro rata temporis. Jeżeli rolnik spełni warunki do emerytury w Niemczech, instytucja właściwa tego państwa wypłaci „swoją” część emerytury – proporcjonalną do przebytych w tym państwie okresów ubezpieczenia.
W takim przypadku KRUS ustali:

- teoretyczną (Eĸt) wysokość emerytury lub renty (część składkową i część uzupełniającą), jaka przysługiwałaby rolnikowi, gdyby wszystkie okresy ubezpieczenia (polskie i niemieckie, czyli w tym przypadku łącznie 360 miesięcy) rolnik przebył zgodnie z ustawodawstwem polskim, a następnie ustali:

- rzeczywistą (Ekrz) wysokość emerytury lub renty (część składkową i część uzupełniającą) poprzez pomnożenie kwoty teoretycznej przez stosunek polskich okresów ubezpieczenia do sumy wszystkich okresów ubezpieczenia przebytych przez rolnika w Polsce i w Niemczech:

Kwota rzeczywista

240 miesięcy (polskie okresy)
Ekrz = Ekt x --------------------------------------------------------
240 miesięcy (okresy polskie) + 120 miesięcy (okresy niemieckie)


W tym przypadku KRUS wypłaci emeryturę rolniczą w części wynoszącej 240/360, a więc przyjmując, że kwota 600,63 zł jest kwotą teoretyczną polskiej emerytury obliczoną z łącznego okresu 360 miesięcy, to kwota rzeczywista polskiej emerytury wyniesie 400,42 zł. (240/360 x 600,63 zł.) Emerytura polska zostanie wypłacona w podanej proporcji, niezależnie czy zainteresowany ma prawo do niemieckiej emerytury lub renty.
Jeżeli emeryt lub rencista nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, KRUS dokona stosownego zawieszenia części  świadczenia w wysokości proporcjonalnej.

Wypłata emerytury lub renty rolniczej do kraju unijnego

Od 1 maja 2004 r. każdy emeryt lub rencista, który złoży wniosek o przekazanie emerytury lub renty do państwa należącego do Wspólnoty Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego, będzie miał to świadczenie przekazane do kraju, w którym mieszka. Zgodnie z przepisami rozporządzeń unijnych, świadczenia emerytalno-rentowe nie mogą być zmniejszane, zmieniane czy zawieszane tylko z tego powodu, że emeryt lub rencista mieszka na terytorium innego państwa członkowskiego niż to, w którym znajduje się instytucja zobowiązana do wypłaty świadczenia. Przepisy te uchylają więc klauzule krajowe, według których wypłata świadczeń następuje tylko wtedy, gdy osoba uprawniona mieszka na terytorium tego państwa, które przyznało świadczenie. Emeryt lub rencista, któremu wcześniej KRUS odmówił wypłaty świadczeń pieniężnych za granicę (do krajów UE i EOG), może obecnie zgłosić wniosek o przekazywanie polskiej emerytury lub renty do kraju zamieszkania. Przepisy unijne odgrywają w tym przypadku rolę nadrzędną nad przepisami ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 132), na podstawie których KRUS przed wejściem Polski do Unii Europejskiej odmawiała wypłaty emerytury (renty) rolniczej za granicę, w tym do państw unijnych.


Opracowanie:
Alicja Lejk-Kępka, Wicedyrektor Biura Świadczeń Centrali KRUS

news
powrót

Projekt i wykonanie AMP Media