Emerytura rolnicza, renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy oraz renta rolnicza szkoleniowa  składa  się z części składkowej i części uzupełniającej.

Suma obu części stanowi pełną wysokość emerytury/renty. Dla każdej z tych części ustala się wskaźnik wymiaru.

Część składkowa

Część składkową ustala się, przyjmując po 1% emerytury podstawowej (tj. najniższej emerytury pracowniczej) za każdy rok podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. Do liczby tych lat dolicza się m.in. liczbę lat:

1. podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od dnia 1 stycznia 1983 r. do  dnia  31 grudnia 1990 r. – po 1% emerytury podstawowej za każdy rok (więcej niż 1% w przypadku  opłacenia rocznej składki wyższej niż 120% przeciętnej emerytury podstawowej  w danym roku),
2. prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie w okresie od dnia 1 lipca 1977 r. do dnia 31 grudnia 1982 r., za który była opłacana składka na Fundusz Emerytalny Rolników – po 1% emerytury podstawowej za każdy rok,
3. prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w nim – bez podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu – po ukończeniu 16 roku życia, przypadających przed dniem 1 lipca 1977 r., jednak nie wcześniej niż 25 lat przed spełnieniem warunków nabycia prawa do emerytury rolniczej lub renty rolniczej – po 0,5% emerytury podstawowej za każdy rok (praktycznie ten przepis jest martwy od 1 lipca 2002 r.),
4. podlegania innemu ubezpieczeniu (o ile z tego tytułu ubezpieczonemu nie przyznano emerytury lub renty na podstawie odrębnych przepisów), które przelicza się w wymiarze półtorakrotnym.

Okresów, o których mowa w pkt 4, nie uwzględnia się przy ustalaniu wysokości emerytury rolniczej (również w wieku o 5 lat niższym od emerytalnego) osobom urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. Zmiana ta została wprowadzona ustawą z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych i obowiązuje od 8 stycznia 2009 r.

Część uzupełniająca

Część uzupełniająca wynosi 95% emerytury podstawowej, jeżeli liczba lat przyjęta do ustalenia części składkowej jest mniejsza od 20. Za każdy pełny rok powyżej 20 lat przyjęty do części składkowej obniża się część uzupełniającą o 0,5% emerytury podstawowej.

Część uzupełniająca nie może wynosić mniej niż 85 % emerytury podstawowej, a suma części składkowej i części uzupełniającej nie może być niższa od emerytury podstawowej.

Wyjątek stanowi sytuacja, gdy rolnik nabywa prawo do emerytury rolniczej w wieku o 5 lat niższym od wieku emerytalnego, wtedy część uzupełniającą zmniejsza się o 25% emerytury podstawowej. Tak ustaloną część uzupełniającą zwiększa się o 5% emerytury podstawowej po upływie każdego roku dzielącego uprawnionego od wieku emerytalnego.

Przykład 1

Rolnik, ur. 7.03.1946 r., przekazał w grudniu 2010 r. gospodarstwo rolne, a w marcu 2011 r. zgłosił wniosek  o emeryturę rolniczą. Zainteresowany udowodnił następujące okresy ubezpieczenia:

• od 8.03.1962 r. do 30.06.1969 r. – praca w gospodarstwie rolnym rodziców; w przypadku wnioskodawcy okres ten nie ma wpływu na wysokość emerytury rolniczej (jest jedynie uwzględniany przy ustalaniu prawa do tego świadczenia),
• od 1.07.1969 r. do 30.06.1977 r. – okres zatrudnienia poza rolnictwem – 8 lat (okres ten przelicza się półtorakrotnie i wynosi 12, jest on liczony wg wskaźnika 1% emerytury podstawowej – 12%),
• od 1.07.1977 r. do 31.12.1982 r. – praca we własnym gospodarstwie rolnym – 5 lat i 6 miesięcy (okres liczony wg wskaźnika 1% emerytury podstawowej – 5,5%),
• od 1.01.1983 r. do 31.12.1990 r. – praca we własnym gospodarstwie rolnym – 8 lat (okres liczony wg wskaźnika 1% emerytury podstawowej – 8%),
• od 1.01.1991 r. do 31.12.2010 r. – okres pracy we własnym gospodarstwie rolnym – 20 lat (okres liczony wg wskaźnika 1% emerytury podstawowej – 20%).

Zainteresowany spełnił warunki do uzyskania emerytury rolniczej, gdyż osiągnął wiek emerytalny    (65 lat dla mężczyzny) oraz posiada wymagany, co najmniej 25-letni, okres ubezpieczenia.

Wysokość części składkowej: 45,5% (12% + 5,5% + 8% + 20%) x 728,18 zł (emerytura podstawowa) = 331,32 zł.

Liczba pełnych lat przyjętych do ustalenia części składkowej wynosi 45, zatem część uzupełniającą (95% emerytury podstawowej) zmniejsza się o 12,5% emerytury podstawowej /(45 – 20) x 0,5%/, przy czym nie może być niższa niż 85% emerytury podstawowej.

Wysokość części uzupełniającej: 85% x 728,18 zł (emerytura podstawowa) = 618,95 zł.

Wysokość emerytury rolniczej wynosi 331,32 zł + 618,95 zł = 950,27 zł brutto (łączna wysokość części składkowej i części uzupełniającej). Ze świadczenia potrącana jest zaliczka na podatek dochodowy i składka na ubezpieczenie zdrowotne.

Zaliczka na podatek dochodowy:
950 zł (po zaokrągleniu do pełnych złotych ) x 18% - 46,33 zł (ulga) = 124,67 zł

Łączna kwota składki na ubezpieczenie zdrowotne:
950,27 zł x 9% = 85,52 zł

Kwota składki na ubezpieczenie zdrowotne, o którą zmniejsza się zaliczkę na podatek dochodowy od osób   fizycznych (odprowadzana do NFZ):
950,27 zł x 7,75% = 73,65 zł

Kwota składki na ubezpieczenie zdrowotne finansowana ze świadczenia (potrącana z kwoty netto świadczenia):
86 zł (po zaokrągleniu do pełnych złotych) – 73,65 zł = 12,35 zł

Kwota podatku dochodowego odprowadzana do urzędu skarbowego:
124,67 zł – 73,65 zł = 51,02 zł  ~ 51 zł (po zaokrągleniu do pełnych złotych)

Świadczenie do wypłaty  950,27 zł – 51 zł – 73,65 zł – 12,35 zł = 813,27 zł

Przykład 2

Rolniczka, ur. 1.02.1951 r., zgłosiła wniosek o emeryturę rolniczą w marcu 2011 r. Zainteresowana udowodniła następujące okresy ubezpieczenia:

• od 2.02.1967 r. do 30.06.1977 r. – praca w gospodarstwie rolnym rodziców i teściów; w przypadku wnioskodawczyni okres ten nie ma wpływu na wysokość emerytury rolniczej (jest jedynie uwzględniany przy ustalaniu prawa do tego świadczenia),
• od 1.07.1977 r. do 31.12.1982 r. – praca we własnym gospodarstwie rolnym – 5 lat i 6 miesięcy (okres liczony wg wskaźnika 1% emerytury podstawowej – 5,5%),
• od 1.01.1983 r. do 31.12.1990 r. – praca we własnym gospodarstwie rolnym – 8 lat  (okres liczony wg wskaźnika 1% emerytury podstawowej – 8%),
• od 1.01.1991 r. do 31.08.1998 r. – okres zatrudnienia poza rolnictwem; w przypadku wnioskodawczyni (urodzona po 31 grudnia 1948 r.) okres ten nie ma wpływu na wysokość emerytury rolniczej (i nie jest uwzględniany przy ustalaniu prawa do tego świadczenia),
• od 1.09.1998 r. do 28.02.2011 r. – okres pracy we własnym gospodarstwie rolnym – 12 lat i 6 miesięcy (okres liczony wg wskaźnika 1% emerytury podstawowej – 12,5%).

Zainteresowana spełniła warunki do uzyskania emerytury rolniczej, gdyż osiągnęła wiek emerytalny (60 lat dla kobiety) oraz posiada wymagany okres rolniczego ubezpieczenia emerytalno-rentowego, tj. co najmniej 25 lat.

Wysokość części składkowej: 26% (5,5% + 8% + 12,5%) x 728,18 zł (emerytura podstawowa) = 189,33 zł.

Liczba pełnych lat przyjętych do ustalenia części składkowej wynosi 26, zatem część uzupełniającą (95% emerytury podstawowej) zmniejsza się o 3% emerytury podstawowej /(26 – 20) x 0,5%/. 

Wysokość części uzupełniającej: 92% x 728,18 zł (emerytura podstawowa) = 669,93 zł.

Wysokość emerytury rolniczej wynosi 189,33 zł + 669,93 zł = 859,26 zł brutto (łączna wysokość części składkowej i części uzupełniającej).

Ze świadczenia potrącana jest zaliczka na podatek dochodowy i składka na ubezpieczenie zdrowotne na zasadach podanych w przykładzie 1. 

Przykłady obliczania wysokości emerytury rolniczej z uwzględnieniem okresów zatrudnienia za granicą (w Niemczech)

Przykład 1

Rolnik, ur. 7.03.1946 r., przekazał w grudniu 2010 r. gospodarstwo rolne, a w marcu 2011 r. zgłosił wniosek  o emeryturę rolniczą. Zainteresowany udowodnił następujące okresy ubezpieczenia:

• od 8.03.1964 r. do 30.06.1977 r. – praca w gospodarstwie rolnym rodziców; w przypadku wnioskodawcy okres ten nie ma wpływu na wysokość emerytury rolniczej (jest jedynie uwzględniany przy ustalaniu prawa do tego świadczenia),
• od 1.01.1979r. do 31.12.1984 r. – okres zatrudnienia poza rolnictwem – 6 lat (okres ten przelicza się półtorakrotnie i wynosi 9, jest on liczony wg wskaźnika 1% emerytury podstawowej – 9%),
• od 1.01.1987r. do 31.12.1990 r. – okres zatrudnienia w Niemczech – 4 lata (okres liczony wg wskaźnika 1% emerytury podstawowej – 4%),
• od 1.01.1991 r. do 31.12.2010 r. – okres pracy we własnym gospodarstwie rolnym – 20 lat (okres liczony wg wskaźnika 1% emerytury podstawowej – 20%).

Zainteresowany spełnił warunki do uzyskania emerytury rolniczej, gdyż osiągnął wiek emerytalny (65 lat dla mężczyzny) oraz posiada wymagany okres ubezpieczenia co najmniej 25 lat.

Ponieważ ostatnim okresem ubezpieczenia społecznego w Polsce był okres ubezpieczenia społecznego rolników, dlatego prawo do emerytury ustali Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

Obliczenie wysokości emerytury rolniczej krajowej:

- okresy w Polsce liczone wg wskaźnika procentowego – 29% (tj. 20% + 9%)

Wysokość części składkowej:  29% × 728,18 zł (emerytura podstawowa) = 211,17 zł

Liczba pełnych lat przyjętych do ustalenia części składkowej wynosi 29, zatem część uzupełniającą (95% emerytury podstawowej) zmniejsza się o 4,5% emerytury podstawowej /(29 – 20) x 0,5%/. 

Wysokość części uzupełniającej:  90,5% × 728,18 zł (emerytura podstawowa) = 659,00 zł 

Wysokość emerytury rolniczej krajowej wynosi 211,17 zł + 659,00 zł = 870,17 zł brutto (łączna wysokość części składkowej i części uzupełniającej).

Obliczenie wysokości emerytury rolniczej „pro rata”

Emerytura teoretyczna:

• okresy w Polsce liczone wg wskaźnika procentowego – 29% (tj. 20% + 9%),
• okresy w Niemczech liczone wg wskaźnika procentowego – 4%

Wysokość części składkowej:  33% (tj. 29% + 4%) × 728,18 zł (emerytura podstawowa) = 240,30 zł

Liczba pełnych lat przyjętych do ustalenia części składkowej wynosi 33, zatem część uzupełniającą (95% emerytury podstawowej) zmniejsza się o 6,5% emerytury podstawowej /(33 – 20) x 0,5%/. 

Wysokość części uzupełniającej:  88,5% × 728,18 zł (emerytura podstawowa) = 644,44 zł

Wysokość emerytury teoretycznej wynosi 240,30 zł + 644,44 zł = 884,74 zł brutto (łączna wysokość części składkowej i części uzupełniającej).     

Emerytura rzeczywista (pro-rata):

884,74 zł × 0,87 (współczynnik wysokości emerytury cząstkowej) = 769,72 zł brutto

Współczynnik wynika z proporcji: 
  

312 miesięcy ubezpieczenia w Polsce
                ------------------------------------------------------------ =  0,87
312 miesięcy ubezpieczenia w Polsce + 48 miesięcy ubezpieczenia w Niemczech

Wysokość emerytury „pro rata” wynosi 769,72 zł brutto.

Ponieważ emerytura krajowa (870,17 zł brutto) jest wyższa od emerytury „pro rata” (769,72 zł brutto), dlatego KRUS przyzna emeryturę rolniczą krajową jako świadczenie korzystniejsze. Ze świadczenia zostanie potrącona zaliczka na podatek dochodowy i składka na ubezpieczenie zdrowotne – na zasadach podanych wyżej.

Przykład 2

Rolniczka, urodzona w lutym 1951 r., zgłosiła wniosek o emeryturę rolniczą w marcu 2011 r. Zainteresowana udowodniła następujące okresy ubezpieczenia:

• od 1.07.1974 r. do 30.06.1977 r. – praca w gospodarstwie rolnym rodziców i teściów; w przypadku wnioskodawczyni okres ten nie ma wpływu na wysokość emerytury rolniczej (jest jedynie uwzględniany przy ustalaniu prawa do tego świadczenia),
• od 1.07.1977 r. do 31.12.1988 r. – praca we własnym gospodarstwie rolnym – 11 lat i 6 miesięcy (okres liczony wg wskaźnika 1% emerytury podstawowej – 11,5%),
• od 1.01.1989 r. do 31.08.1999 r. – okres zatrudnienia poza rolnictwem; w przypadku wnioskodawczyni (urodzona po 31 grudnia 1948 r.) okres ten nie ma wpływu na wysokość emerytury rolniczej (i nie jest uwzględniany przy ustalaniu prawa do tego świadczenia),
• od 1.09.1999 r. do 31.08.2005 r. – okres zatrudnienia w Niemczech – 6 lat (okres liczony wg wskaźnika 1% emerytury podstawowej – 6%),
• od 1.09.2005 r. do 28.02.2011 r. – okres pracy we własnym gospodarstwie rolnym – 5 lat i 6 miesięcy (okres liczony wg wskaźnika 1% emerytury podstawowej – 5,5%).

Zainteresowana legitymuje się 20-letnim okresem rolniczego ubezpieczenia emerytalno-rentowego,   a zatem nie spełniła warunków do przyznania emerytury rolniczej krajowej, natomiast spełniła warunki do przyznania emerytury rolniczej „pro-rata”.

Obliczenie wysokości emerytury rolniczej „pro rata”

Emerytura teoretyczna:

- okresy w Polsce liczone wg wskaźnika procentowego – 20%,

- okresy w Niemczech liczone wg wskaźnika procentowego – 6%

Wysokość części składkowej:  26% (tj. 20% + 6%) × 728,18 zł (emerytura podstawowa) = 189,33 zł

Liczba pełnych lat przyjętych do ustalenia części składkowej wynosi 26, zatem część uzupełniającą (95% emerytury podstawowej) zmniejsza się o 3% emerytury podstawowej /(26 – 20) x 0,5%/. 

Wysokość części uzupełniającej:  92% × 728,18 zł (emerytura podstawowa) = 669,93 zł

Wysokość emerytury teoretycznej wynosi 189,33 zł + 669,93 zł = 859,26 zł brutto   

Emerytura rzeczywista (pro-rata):

859,26 zł × 0,77 (współczynnik wysokości emerytury cząstkowej) = 661,63 zł brutto

Współczynnik wynika z proporcji:

240 miesięcy ubezpieczenia w Polsce
                 -----------------------------------------------------------  =  0,77
240 miesięcy ubezpieczenia w Polsce + 72 miesiące ubezpieczenia w Niemczech

Wysokość emerytury „pro rata” wynosi 661,63 zł brutto.