KRUS - Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

Zasady przyznawania prawa i wypłaty rolniczych świadczeń emerytalno-rentowych regulują przepisy obowiązującej od 1 stycznia 1991 r. ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.). Zgodnie z tą ustawą, uzyskanie prawa do rolniczego świadczenia emerytalno-rentowego wiąże się wyłącznie ze spełnieniem warunku podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres oraz wieku (w przypadku emerytury rolniczej) lub całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym (w przypadku renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy). Uzyskanie prawa do rolniczego świadczenia emerytalno-rentowego nie zależy więc od zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, z wyjątkiem emerytury rolniczej w wieku do 5 lat niższym od emerytalnego. Natomiast, jeżeli emeryt lub rencista jest właścicielem lub ma w swoim posiadaniu gospodarstwo rolne, wypłata emerytury lub renty rolniczej ulega częściowemu zawieszeniu.

Instytucja zawieszenia wypłaty emerytury lub renty rolniczej w przypadku prowadzenia przez świadczeniobiorcę działalności rolniczej została uregulowana w art. 28 cytowanej ustawy. Przepis ten w sposób wyczerpujący precyzuje zasady zawieszania rolniczych świadczeń emerytalno-rentowych, a ust. 4 tego artykułu definiuje zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej na potrzeby tej zawieszalności. W myśl tej ustawowej definicji, uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego produkcji rolnej.

Zatem przy ocenie, czy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej (a w konsekwencji – czy jest możliwość wypłaty świadczenia emerytalno-rentowego w pełnej wysokości bądź uzyskania prawa do emerytury rolniczej w wieku obniżonym), KRUS stosuje przepis artykułu 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W związku z tym chcąc spełnić warunek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, emeryt (rencista) powinien przenieść własność i posiadanie gospodarstwa rolnego na inną osobę.
 
Wypłata pełnego świadczenia emerytalno-rentowego nastąpi również w przypadku wydzierżawienia gospodarstwa rolnego na podstawie pisemnej umowy zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie nie będącej:

     a) małżonkiem emeryta lub rencisty,
     b) jego zstępnym lub pasierbem
   c)  osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym,
    d) małżonkiem osoby, o której mowa w lit. b lub c.

Od wydanych przez KRUS decyzji w sprawach dotyczących zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej przysługuje prawo wniesienia odwołań do sądów powszechnych.

Zdarza się, że sądy powszechne w swoich uzasadnieniach powołują się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., w świetle której wypłata części uzupełniającej świadczenia emerytalno-rentowego nie ulega zawieszeniu na podstawie art. 28 ust. 1 i 3 w związku z ust. 4 tej ustawy, jeżeli rolnik, będąc właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego faktycznie nie prowadzi w nim działalności rolniczej w rozumieniu art. 6 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. i wydają wyroki niekorzystne dla KRUS. Niemniej wyroki te zapadają w indywidualnych sprawach o różnych stanach faktycznych.

Ponadto uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. została podjęta w składzie trzech sędziów, a tym samym nie ma ona mocy zasady prawnej obligującej KRUS do jej stosowania.

Oprac. Alicja Lejk-Kępka, wicedyrektor Biura Świadczeń Centrali KRUS